Zmiana miejsca zatrudnienia to jeden z najbardziej przełomowych momentów w karierze każdego pracownika. Niezależnie od tego, czy decyzja o rozstaniu dojrzewała w Tobie od miesięcy, czy też propozycja nowej, lepszej posady pojawiła się nagle, musisz zmierzyć się z formalnościami. Kluczowym pojęciem, które pojawia się w tym momencie na horyzoncie, jest okres wypowiedzenia. To czas, który ma zabezpieczyć interesy obu stron – dać pracodawcy przestrzeń na znalezienie zastępstwa, a pracownikowi zapewnić ciągłość finansową podczas poszukiwania nowego zajęcia.
Choć zasady opisane w Kodeksie pracy mogą wydawać się proste, diabeł tkwi w szczegółach. Sposób liczenia terminów, moment wręczenia dokumentu czy specyfika poszczególnych rodzajów umów potrafią wywołać mnóstwo wątpliwości. Z tego tekstu dowiesz się dokładnie, ile wynosi okres wypowiedzenia w Twojej sytuacji, jak bezbłędnie wyznaczyć ostatni dzień w pracy oraz jakie prawa i obowiązki przysługują Ci w tym specyficznym czasie.
Rodzaje umów a długość okresu wypowiedzenia według Kodeksu pracy
W polskim prawie pracy długość okresu wypowiedzenia nie jest stała. Zależy ona przede wszystkim od rodzaju zawartej umowy oraz od stażu pracy u danego pracodawcy. To sprawiedliwe podejście – im dłużej jesteś związany z jedną firmą, tym dłuższy czas przysługuje obu stronom na zakończenie współpracy.
Umowa na okres próbny – szybkie rozstanie
Umowa na okres próbny służy przetestowaniu wzajemnych oczekiwań. Z tego względu okresy wypowiedzenia są tutaj stosunkowo krótkie i zależą bezpośrednio od czasu, na jaki umowa została zawarta:
- 3 dni robocze – jeśli umowa na okres próbny została zawarta na czas nieprzekraczający 2 tygodni.
- 1 tydzień – jeśli umowa została zawarta na czas dłuższy niż 2 tygodnie.
- 2 tygodnie – jeśli umowa na okres próbny wynosi 3 miesiące.
Umowa na czas określony i nieokreślony – równe traktowanie
Przez wiele lat polskie przepisy różnicowały okresy wypowiedzenia dla umów na czas określony i nieokreślony. Obecnie prawo zostało zrównane. W przypadku obu tych umów o długości okresu wypowiedzenia decyduje wyłącznie Twój ogólny staż pracy u obecnego pracodawcy:
- 2 tygodnie – jeśli pracownik był zatrudniony krócej niż 6 miesięcy.
- 1 miesiąc – jeśli pracownik był zatrudniony co najmniej 6 miesięcy.
- 3 miesiące – jeśli pracownik był zatrudniony co najmniej 3 lata.
Warto podkreślić, że do stażu pracy w danej firmie wlicza się wszystkie okresy zatrudnienia u tego pracodawcy, nawet jeśli między poszczególnymi umowami występowały przerwy. Co więcej, wlicza się tu również okres samego wypowiedzenia.
Jak prawidłowo obliczyć okres wypowiedzenia? Pułapki w przepisach
Samo ustalenie liczby tygodni czy miesięcy to dopiero połowa sukcesu. Prawdziwe schody zaczynają się przy określaniu, kiedy dokładnie ten okres się rozpoczyna i w którym dniu oficjalnie przestajesz być pracownikiem firmy. Kodeks pracy narzuca tutaj bardzo sztywne ramy, które bywają sprzeczne z naszą intuicją.
Wypowiedzenie liczone w tygodniach
Zgodnie z przepisami, okres wypowiedzenia obejmujący tydzień lub dwa (lub ich wielokrotność) zawsze kończy się w sobotę. Oznacza to, że niezależnie od tego, czy złożysz wypowiedzenie w poniedziałek, środę czy piątek, bieg wypowiedzenia zaczyna się w najbliższą niedzielę, a kończy się w sobotę po upływie odpowiedniej liczby tygodni.
Przykład: Jeśli Twój okres wypowiedzenia wynosi 2 tygodnie, a dokument złożysz we wtorek 5 maja, to okres ten formalnie zacznie biec od niedzieli 10 maja i zakończy się w sobotę 23 maja. Do tego dnia włącznie pozostajesz pracownikiem.
Wypowiedzenie liczone w miesiącach
Tutaj zasada jest jeszcze bardziej rygorystyczna. Okres wypowiedzenia wyrażony w miesiącach zaczyna się pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym złożono dokument, a kończy się ostatniego dnia miesiąca.
Przykład: Masz 1-miesięczny okres wypowiedzenia. Składasz pismo pracodawcy 12 czerwca. Twój okres wypowiedzenia rozpocznie się dopiero 1 lipca i potrwa do 31 lipca. Złożenie pisma na początku czy w środku miesiąca nie przyspieszy Twojego odejścia. Dla własnego komfortu najlepiej składać takie dokumenty pod koniec miesiąca, np. 29 lub 30 dnia, aby nie „mrozić” niepotrzebnie czasu.
Wypowiedzenie liczone w dniach
Dotyczy to wyłącznie 3-dniowego okresu przy umowach na okres próbny. W tym przypadku bieg wypowiedzenia rozpoczyna się w dniu następującym po dniu złożenia pisma. Do tych 3 dni wlicza się wyłącznie dni robocze (od poniedziałku do soboty, wyłączając niedziele i święta ustawowo wolne od pracy).
Skrócenie i wydłużenie okresu wypowiedzenia – czy to możliwe?
Przepisy Kodeksu pracy wyznaczają standardy minimalne, które mają chronić pracownika jako słabszą stronę stosunku pracy. Istnieją jednak sytuacje, w których czas ten można legalnie zmodyfikować.
Porozumienie stron – najwygodniejsza ścieżka
Zarówno po złożeniu wypowiedzenia przez jedną ze stron, jak i w trakcie jego trwania, pracownik i pracodawca mogą usiąść do stołu i ustalić wcześniejszy termin rozwiązania umowy. Jest to tzw. porozumienie stron w zakresie skrócenia okresu wypowiedzenia. Jeśli szef nie ma nic przeciwko, możesz odejść z firmy nawet z dnia na dzień. Co ważne, taka modyfikacja nie zmienia trybu rozwiązania umowy – nadal jest to rozwiązanie za wypowiedzeniem, jedynie z przyspieszonym terminem końcowym.
Skrócenie z winy pracodawcy (Upadłość lub likwidacja)
Jeśli to pracodawca zwalnia pracownika z przyczyn od siebie niezależnych (np. ogłoszenie upadłości, likwidacja firmy lub zmniejszenie zatrudnienia z przyczyn ekonomicznych), prawo pozwala mu skrócić 3-miesięczny okres wypowiedzenia maksymalnie do 1 miesiąca. W takiej sytuacji pracownikowi przysługuje odszkodowanie za pozostałą część okresu wypowiedzenia (za te 2 brakujące miesiące), a czas ten wlicza się do okresu zatrudnienia.
Czy można wydłużyć okres wypowiedzenia w umowie?
Tak, ale pod jednym warunkiem: musi to być korzystne dla pracownika w momencie podpisywania umowy. Przykładowo, jeśli na stanowisku menedżerskim pracownik chce mieć gwarancję, że w razie zwolnienia przez firmę otrzyma 6 miesięcy na znalezienie nowej pracy, taki zapis jest w pełni legalny. Jeśli jednak wydłużenie okresu działałoby na szkodę pracownika (utrudniając mu szybkie odejście do konkurencji), sąd pracy może uznać taki zapis za nieważny.
Prawa i obowiązki pracownika w okresie wypowiedzenia
Okres wypowiedzenia to czas przejściowy, ale z prawnego punktu widzenia stosunek pracy nadal trwa w pełni. Masz prawo do wynagrodzenia, a pracodawca ma prawo oczekiwać od Ciebie rzetelnego wykonywania obowiązków. Pojawiają się jednak dodatkowe przywileje i opcje.
Zwolnienie z obowiązku świadczenia pracy
To jedno z najbardziej pożądanych rozwiązań przez pracowników. Pracodawca ma prawo jednostronnie zwolnić Cię z obowiązku przychodzenia do pracy i wykonywania zadań w okresie wypowiedzenia (w całości lub w części). Najczęściej dzieje się tak, gdy odchodzisz do konkurencji, masz dostęp do tajemnic firmy lub Twoja obecność mogłaby wpływać demotywująco na zespół. Najlepsza wiadomość? Za cały ten czas zachowujesz prawo do pełnego wynagrodzenia.
Urlop wypoczynkowy i ekwiwalent
W okresie wypowiedzenia pracodawca ma prawo wysłać Cię na zaległy oraz bieżący (proporcjonalny do przepracowanego czasu w danym roku) urlop wypoczynkowy, a Ty nie możesz odmówić. Firma woli, abyś wykorzystał dni wolne w naturze, ponieważ w przeciwnym razie w ostatnim dniu pracy będzie musiała wypłacić Ci ekwiwalent pieniężny za każdy niewykorzystany dzień urlopu.
Dni na poszukiwanie pracy
Jeśli to pracodawca podjął decyzję o rozstaniu i wypowiedział Ci umowę, a Twój okres wypowiedzenia wynosi co najmniej 2 tygodnie, przysługują Ci płatne dni wolne na poszukiwanie nowej posady. Ich liczba zależy od długości wypowiedzenia:
- 2 dni robocze – przy dwutygodniowym i jednomiesięcznym okresie wypowiedzenia.
- 3 dni robocze – przy trzymiesięcznym okresie wypowiedzenia.
Za te dni otrzymujesz normalne wynagrodzenie, ale pamiętaj – musisz złożyć wniosek o ich udzielenie. Jeśli sam złożyłeś wypowiedzenie, ten przywilej Ci nie przysługuje.
Okres wypowiedzenia przy umowach cywilnoprawnych i B2B
Wszystko, o czym pisaliśmy powyżej, dotyczy osób zatrudnionych na etacie (Kodeks pracy). Rzeczywistość rynkowa wygląda jednak inaczej – miliony osób pracują na umowach zlecenie lub prowadzą jednoosobową działalność gospodarczą (B2B). Jak tam wygląda kwestia rozstania?
Umowa zlecenie – co mówi Kodeks cywilny?
Umowy zlecenie reguluje Kodeks cywilny, a nie Kodeks pracy. Zgodnie z art. 746 Kodeksu cywilnego, zlecenie można wypowiedzieć w każdym czasie ze skutkiem natychmiastowym. Przepisy te mają jednak charakter elastyczny. W praktyce w 95% umów zlecenie strony wpisują konkretny okres wypowiedzenia (np. tydzień, dwa tygodnie czy miesiąc). Jeśli taki zapis znalazł się w umowie, staje się on wiążący.
Kontrakty B2B – pełna swoboda stron
W przypadku relacji biznesowych (samozatrudniony kontrahent a firma) prawo nie narzuca żadnych ram ochronnych. Obowiązuje absolutna zasada swobody umów. Okres wypowiedzenia wynosi dokładnie tyle, ile zapisano w kontrakcie. Może to być 3 dni, miesiąc, a nawet pół roku. Jeśli w umowie B2B zabraknie zapisów o możliwości jej wypowiedzenia, zerwanie kontraktu przed czasem może wiązać się z koniecznością zapłaty kar umownych lub odszkodowania.
Podsumowanie zasad – tabela referencyjna dla umów o pracę
Dla szybkiego uporządkowania wiedzy, poniżej znajduje się zestawienie standardowych okresów wypowiedzenia dla umów o pracę regulowanych Kodeksem pracy:
| Rodzaj umowy | Okres zatrudnienia / Warunek | Długość wypowiedzenia | Kiedy kończy się bieg? |
|---|---|---|---|
| Na okres próbny | Poniżej 2 tygodni | 3 dni robocze | Po upływie 3 dni roboczych |
| Od 2 tygodni do 3 miesięcy | 1 tydzień | W sobotę | |
| Pełne 3 miesiące | 2 tygodnie | W sobotę | |
| Na czas określony / nieokreślony | Krócej niż 6 miesięcy | 2 tygodnie | W sobotę |
| Od 6 miesięcy do 3 lat | 1 miesiąc | Ostatniego dnia miesiąca | |
| Powyżej 3 lat | 3 miesiące | Ostatniego dnia miasta |
Znajomość swoich praw w zakresie okresu wypowiedzenia pozwala uniknąć stresu i nieporozumień z pracodawcą. Pozwala też precyzyjnie zaplanować start w nowej firmie, bez ryzyka, że formalnie będziemy uwiązani w starym miejscu dłużej, niż zakładał to nasz nowy szef. Pamiętaj, aby każde wypowiedzenie składać w formie pisemnej i zadbać o podpis potwierdzający odbiór dokumentu przez pracodawcę – to klucz do bezpiecznego i partnerskiego rozstania.